استان همدان
شيخ عباس قمي: آنچه که به دست ما رسیده است، او(فاطمه معصومه(س) ) افضل دختران امام موسي کاظم عليه السلام بوده، و به معصومه شهرت یافته است.
چهارشنبه 22 دی 1395    
بازدید: 89

حضرت معصومه سلام الله علیها دخت بلند اختر هفتمين پیشوای شیعیان امام موسی کاظم علیه السلام بوده که در ماه ذیقعده سال 148 هجری قمری دیده به جهان گشود. وی علاوه بر مقام بالای خانوادگی اش، مناقبی و شرافت هایی را نیز دارا بود. شيخ عباس قمي رحمة الله عليه درباره این بانو چنین قلم میزند: آنچه که به دست ما رسیده است، او افضل دختران امام موسي کاظم عليه السلام بوده، به معصومه شهرت یافته(1). در نوشتار ذیل، پارهای از فضائل اين بانوي والا مقام را بیان خواهیم کرد.

فضیلت اول: بهشت پاداش زیارت زائران حضرت معصومه

در برخی از احادیث در منابع امامیه، کسی که به زیارت حضرت معصومه سلام الله علیها برود، بهشت پاداش او خواهد بود. اما باید جالب آن است که در این روایات بهشت را برای زائران این بانو واجب بیان کرده اند. پاره ای از این احادیث در میراث حدیثی شیعه و برخی دیگر در کتب متاخر حدیثی شیعه نقل شده است که در ادامه به آنان اشاره خواهیم کرد.

 

روايت يکم:

حَدَّثَنَا أَبِي وَ مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رَضِي اللَّهُ عَنْهُ قَالا حَدَّثَنَا عَلِي بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ زِيارَةِ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع فَقَالَ مَنْ‏ زَارَهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ.(2)

سعد بن سعد روایت میکند: از امام رضا عليه السلام درباره زيارت قبر[حضرت] فاطمه معصومه دختر امام موسى بن جعفر [در شهر قم] سؤال كردم. حضرت اینگونه پاسخ دادند: هر کس او را زيارت كند بهشت پاداش اوست‏.

 

روايت دوم:

حَدَّثَنِي أَبِي وَ أَخِي وَ الْجَمَاعَةُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ وَ غَيرِهِ عَنِ الْعَمْرَكِي بْنِ عَلِي الْبُوفَكِي عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنِ ابْنِ الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ زَارَ قَبْرَ عَمَّتِي بِقُمَ‏ فَلَهُ‏ الْجَنَّة.(3)

از امام جواد عليه السلام روايت شده است: هر کس عمه­ام را در قم زيارت کند، هر کس او را زيارت كند بهشت پاداش اوست‏.

 

روايت سوم:

تَارِيخُ قُمَّ لِلْحُسَينِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُمِّي بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: إِنَّ لِلَّهِ حَرَماً وَ هُوَ مَكَّةُ وَ لِرَسُولِهِ حَرَماً وَ هُوَ الْمَدِينَةُ وَ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ حَرَماً وَ هُوَ الْكُوفَةُ وَ لَنَا حَرَماً وَ هُوَ قُمُّ وَ سَتُدْفَنُ فِيهِ امْرَأَةٌ مِنْ وُلْدِي تُسَمَّى فَاطِمَةَ مَنْ زَارَهَا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ.

وَ بِسَنَدٍ آخَرَ عَنْهُ ع‏ أَنَّ زِيارَتَهَا تَعْدِلُ الْجَنَّة.(4)

از امام صادق  علیه السلام روایت شده است که حضرت پیرامون زیارت حرم حضرت معصومه فرمودند:همانا براي خداوند حرمي است  وآن مکه است و براي رسول خدا صلي الله عليه وآله حرمي است و آن مدينه است و براي امير مؤمنان عليه السلام حرمي است و آن کوفه است و براي ما اهل بيت حرمي است و آن شهر قم است. او بانويي از فرزندان من است و در آن مکان[شهر قم] دفن خواهد شد، نامش فاطمه بوده و هر که او را زيارت کند بهشت بر او واجب مي شود.

 

روايت چهارم:

رَأَيتُ فِي بَعْضِ كُتُبِ الزِّيارَاتِ حَدَّثَ عَلِي بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ‏ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عَلِي بْنِ مُوسَى الرِّضَا ع قَالَ قَالَ: يا سَعْدُ عِنْدَكُمْ لَنَا قَبْرٌ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَبْرُ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُوسَى ع قَالَ نَعَمْ مَنْ زَارَهَا عَارِفاً بِحَقِّهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ ...(5)

از امام رضا عليه السلام روايت شده است كه به سعد از اصحابش فرمود: نزد شما قبري از ما اهل بيت است. گفتم: فدايت شوم، آيا مقصود قبر فاطمه دختر امام کاظم عليه السلام است؟ فرمود: بله. هر که او را با معرفت زيارت کند بهشت پاداش اوست.

 

فضيلت دوم: مقام شفاعت

با مطالعه در برخی از احادیث امامیه به آن پی خواهیم برد که حضرت معصومه سلام الله علیها دارای مقام شفاعت است.

باید متذکر شد که احاديثي كه پیرامون پاداش زیارت قبر آن بانو گرانقدر ذکر کردیم، موید بر این مطلب است كه شفاعت اين بانوي والامقام براى زائران خود موجب ورود زائران به بهشت نيز خواهد بود.

 

علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار، مقام شفاعت حضرت معصومه سلام الله علیها را در زیارتنامه ای که توسط امام رضا علیه السلام برای این بانو بیان شده چنین می آورد:

رَأَيتُ فِي بَعْضِ كُتُبِ الزِّيارَاتِ حَدَّثَ عَلِي بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ‏ عَنْ سَعْدٍ عَنْ عَلِي بْنِ مُوسَى الرِّضَا ع قَالَ قَالَ: يا سَعْدُ عِنْدَكُمْ لَنَا قَبْرٌ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَبْرُ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُوسَى ع قَالَ نَعَمْ مَنْ زَارَهَا عَارِفاً بِحَقِّهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ فَإِذَا أَتَيتَ الْقَبْرَ فَقُمْ عِنْدَ رَأْسِهَا مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَ كَبِّرْ أَرْبَعاً وَ ثَلَاثِينَ تَكْبِيرَةً وَ سَبِّحْ ثَلَاثاً وَ ثَلَاثِينَ تَسْبِيحَةً وَ احْمَدِ اللَّهَ ثَلَاثاً وَ ثَلَاثِينَ تَحْمِيدَةً ثُمَّ قُلِ السَّلَامُ عَلَى آدَمَ صَفْوَةِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَى نُوحٍ نَبِي اللَّهِ السَّلَامُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَى مُوسَى كَلِيمِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَى عِيسَى رُوحِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكَ يا رَسُولَ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكَ يا خَيرَ خَلْقِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكَ يا صَفِي اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكَ يا مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ خَاتَمَ النَّبِيينَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلِي بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَصِي رَسُولِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا فَاطِمَةُ سَيدَةَ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ السَّلَامُ عَلَيكُمَا يا سِبْطَي نَبِي الرَّحْمَةِ وَ سَيدَي شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ السَّلَامُ عَلَيكَ يا عَلِي بْنَ الْحُسَينِ سَيدَ الْعَابِدِينَ وَ قُرَّةَ عَينِ النَّاظِرِينَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِي بَاقِرَ الْعِلْمِ بَعْدَ النَّبِي السَّلَامُ عَلَيكَ يا جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ الصَّادِقَ الْبَارَّ الْأَمِينَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ الطَّاهِرَ الطُّهْرَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا عَلِي بْنَ مُوسَى الرِّضَا الْمُرْتَضَى السَّلَامُ عَلَيكَ يا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِي التَّقِي السَّلَامُ عَلَيكَ يا عَلِي بْنَ مُحَمَّدٍ النَّقِي النَّاصِحَ الْأَمِينَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا حَسَنَ بْنَ عَلِي السَّلَامُ عَلَى الْوَصِي مِنْ بَعْدِهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى نُورِكَ وَ سِرَاجِكَ وَ وَلِي وَلِيكَ وَ وَصِي وَصِيكَ وَ حُجَّتِكَ عَلَى خَلْقِكَ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ فَاطِمَةَ وَ خَدِيجَةَ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَينِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ وَلِي اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا أُخْتَ وَلِي اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا عَمَّةَ وَلِي اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ السَّلَامُ عَلَيكِ عَرَّفَ اللَّهُ بَينَنَا وَ بَينَكُمْ فِي الْجَنَّةِ وَ حَشَرَنَا فِي زُمْرَتِكُمْ وَ أَوْرَدَنَا حَوْضَ نَبِيكُمْ وَ سَقَانَا بِكَأْسِ جَدِّكُمْ مِنْ يدِ عَلِي بْنِ أَبِي طَالِبٍ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيكُمْ أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يرِينَا فِيكُمُ السُّرُورَ وَ الْفَرَجَ وَ أَنْ يجْمَعَنَا وَ إِياكُمْ فِي زُمْرَةِ جَدِّكُمْ مُحَمَّدٍ ص وَ أَنْ‏ لَا يسْلُبَنَا مَعْرِفَتَكُمْ إِنَّهُ وَلِي قَدِيرٌ أَتَقَرَّبُ إِلَى اللَّهِ بِحُبِّكُمْ وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِكُمْ وَ التَّسْلِيمِ إِلَى اللَّهِ رَاضِياً بِهِ غَيرَ مُنْكِرٍ وَ لَا مُسْتَكْبِرٍ وَ عَلَى يقِينِ مَا أَتَى بِهِ مُحَمَّدٌ وَ بِهِ رَاضٍ نَطْلُبُ بِذَلِكَ وَجْهَكَ يا سَيدِي اللَّهُمَّ وَ رِضَاكَ وَ الدَّارَ الْآخِرَةَ يا فَاطِمَةُ اشْفَعِي لِي فِي الْجَنَّةِ فَإِنَّ لَكِ عِنْدَ اللَّهِ شَأْناً مِنَ الشَّأْنِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنْ تَخْتِمَ لِي بِالسَّعَادَةِ فَلَا تَسْلُبَ مِنِّي مَا أَنَا فِيهِ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِي الْعَظِيمِ اللَّهُمَّ اسْتَجِبْ لَنَا وَ تَقَبَّلْهُ بِكَرَمِكَ وَ عِزَّتِكَ وَ بِرَحْمَتِكَ وَ عَافِيتِكَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ أَجْمَعِينَ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً يا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.(6)

در برخي کتاب هاي زيارت ديدم علي بن ابراهيم از پدرش و او از سعد و او از امام رضا عليه السلام روايت کرد: امام رضا عليه السلام فرمود: اي سعد؛ نزد شما قبري از ما اهل بيت است. گفتم: فدايت شوم، آيا مقصود قبر فاطمه دختر امام کاظم عليه السلام است؟ فرمود: بله. هر که او را با معرفت زيارت کند بهشت پاداش اوست. آنگاه که نزد قبر رفتي، بالاي سر او، روبروي قبله بايست، 34 مرتبه الله اکبر، 33 مرتبه سبحان الله و 33 مرتبه الحمد لله بگو. سپس بگو: السَّلَامُ عَلَى آدَمَ صَفْوَةِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَى نُوحٍ نَبِي اللَّهِ السَّلَامُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَى مُوسَى كَلِيمِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَى عِيسَى رُوحِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكَ يا رَسُولَ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكَ يا خَيرَ خَلْقِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكَ يا صَفِي اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكَ يا مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ خَاتَمَ النَّبِيينَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلِي بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَصِي رَسُولِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا فَاطِمَةُ سَيدَةَ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ السَّلَامُ عَلَيكُمَا يا سِبْطَي نَبِي الرَّحْمَةِ وَ سَيدَي شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ السَّلَامُ عَلَيكَ يا عَلِي بْنَ الْحُسَينِ سَيدَ الْعَابِدِينَ وَ قُرَّةَ عَينِ النَّاظِرِينَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِي بَاقِرَ الْعِلْمِ بَعْدَ النَّبِي السَّلَامُ عَلَيكَ يا جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ الصَّادِقَ الْبَارَّ الْأَمِينَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ الطَّاهِرَ الطُّهْرَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا عَلِي بْنَ مُوسَى الرِّضَا الْمُرْتَضَى السَّلَامُ عَلَيكَ يا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِي التَّقِي السَّلَامُ عَلَيكَ يا عَلِي بْنَ مُحَمَّدٍ النَّقِي النَّاصِحَ الْأَمِينَ السَّلَامُ عَلَيكَ يا حَسَنَ بْنَ عَلِي السَّلَامُ عَلَى الْوَصِي مِنْ بَعْدِهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى نُورِكَ وَ سِرَاجِكَ وَ وَلِي وَلِيكَ وَ وَصِي وَصِيكَ وَ حُجَّتِكَ عَلَى خَلْقِكَ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ فَاطِمَةَ وَ خَدِيجَةَ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَينِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ وَلِي اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا أُخْتَ وَلِي اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا عَمَّةَ وَلِي اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيكِ يا بِنْتَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ. خداوند ميان ما و شما در بهشت آشنايي برقرار کند و ما را در گروه شما محشور گرداند و بر سر حوض پيامبرتان ما را وارد گرداند و از جام جدتان از دست علي بن ابي طالب عليه السلام ما را بنوشاند. درود خدا بر شما باد. از خداوند مي خواهم که به ما در مورد شما خوشحالي و گشايش بنماياند و ما و شما را در گروه جدتان محمد صلي الله عليه و آله گرد آورد و معرفت شما را از ما نگيرد به راستي که او سرپرست توانا است. به درگاه خداوند بوسيله دوستي شما  وبرائت از دشمنانتان  وتسليم شدن در پيشگاه خداوند با رضايتمندي  وخوشنودي بدون انکار و گردنفرازي، تقرب مي جويم. از روي يقين به درستي آنچه که محمد صلي الله عليه و آله آورده است و بدان راضي و خوشنودم.  و بدان وسيله جلب توجه تو را اي آقايم مي جويم. اي خداوند و خشنودي تو را و سعادت خانه آخرت را. اي فاطمه [معصومه] براي من در بهشت شفاعت کن همانا براي تو در پيشگاه خداوند متعال منزلتي بزرگ است. خداوندا؛ از تو مي خواهم که سرانجام کارم را به سعادت ختم کني و از من آن [ايمان و معتقدات] را که در آن هستم نگير. لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِي الْعَظِيمِ. خدايا دعاهايمان را به اجابت برسان و آن را به بزرگواري خودت بپذير. درود خدا و سلامش بر محمد صلي الله عليه و آله و خاندان او. يا أَرْحَمَ الرَّاحِمِين.

 

فضيلت سوم: محدثه بودن

حضرت معصومه سلام الله عليها در نقل پاره از احادیث شیعه نقش به خصوصی داشته است. احادیثی که از اين بانو در منابع شيعه جمع آوری شده است، پيرامون مسائل اعتقادي، و بالاخص امامت امام علي عليه السلام و بيان جايگاه والاي اهل بيت عليهم السلام و پيروانشان نیز بوده است که ما به دلیل اختصار به یکی از این روایات که از این بانو نقل شده بیان می کنیم:

حديث غدير و منزلت

[رواية ست فواطم إحداهن عن الأخرى] أخبرنا ابن عم والدي القاضي أبو القاسم عبدالواحد بن محمد بن عبدالواحد المديني بقراءتي عليه في منزلي هنا أنبأنا ظفر بن راعي العلوي باستراباذا أنبأنا والدي وأبو أحمد بن مطرف المطرفي قالا أنبأنا أبو سعد الإدريسي إجازة فيما أخرجه في تاريخ استراباذ حدثني محمد بن الحسن الرشيدي من ولد هارون الرشيد بسمرقند وما كتبناه إلا عنه حدثنا أبو الحسن محمد بن جعفر الحلواني حدثنا علي بن محمد بن جعفر الأهوازي مولى الرشيد حدثنا بكر بن أحمد البصري حدثتنا فاطمة بنت علي بن موسى الرضى حدثتني فاطمة وزينب وأم كلثوم بنات موسى بن جعفر قلن حدثتنا فاطمة بنت جعفر بن محمد الصادق قالت حدثتني فاطمة بنت محمد بن علي حدثتني فاطمة بنت علي بن الحسين حدثتني فاطمة وسكينة ابنتا الحسين بن علي عن أم كلثوم بنت فاطمة بنت رسول الله صلى الله عليه وسلم عن فاطمة بنت رسول الله صلي الله عليه و آله  قالت: أنسيتم قول رسول الله صلي الله عليه و آله يوم غدير خم من كنت مولاه فعلي مولاه وقوله عليه السلام لعلي أنت مني بمنزلة هارون من موسى عليهما السلام. (7)

نویسنده با سلسله سند خود نقل مي کند از... حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها، زينب و ام کلثوم دختران امام کاظم عليه السلام از فاطمه دختر امام صادق عليه السلام از فاطمه دختر امام باقر عليه السلام از فاطمه دختر امام سجاد عليه السلام از فاطمه و سكينه دختران امام حسين عليه السلام از ام كلثوم دختر فاطمه‌ زهرا سلام الله عليها و او از مادرش فاطمه زهرا سلام الله عليها نقل کرد كه فرمود: آيا سخن رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم را در غدير خم كه فرمود: هر كه را من مولاي اويم علي مولاي اوست و كلام ديگرش كه به علي عليه السلام فرمود: تو نسبت به من همانند هارون نسبت به موسي هستي، فراموش كرديد؟

 

آنچه که ذکر کردیم گذری کوتاه بر فضائل بیکران آن بانوی باکرامت بود، که با تکیه بر کتت حدیثی متقدم و متاخر شیعه پیرامون مناقبی همچون: بهشت پاداش زیارت حضرت معصومه، مقام شفاعت و محدثه بودن آن حضرت پرداخته شد.

975/ر

------------

پی نوشت:

  1. قمي، شيخ عباس، منتهي الامال، ص 975
  2. عيون أخبار الرضا عليه السلام ج 1 ص 299
  3. كامل الزيارات، ص 536
  4. بحار الأنوار ، ج 99 ص 267
  5. بحار الأنوار ، ج 99 ص 266
  6. بحار الأنوار ، ج 99 ص 266
  7. نزهة الحفاظ ، ج 1   ص 101